احمد حاجى شريف ( عطار اصفهانى )
287
دائرة المعارف گياه درمانى ايران
1 - مينا : تاج به وسيلهى يك مادهى غير زنده و غير حساس به نام مينا پوشيده مىشود . تاج - بخشى از دندان است كه بالاى لبهى لثه در معرض ديد قرار مىگيرد . 2 - عاج : يك ماده سخت و شبيه عاج است كه به وسيلهى عروق و اعصابى از بافت پولپ خونرسانى و عصبدهى مىشود . 3 - لثه ( ژينژيوا ) : اين لايه بافت محافظ محكم اطراف قاعدهى عاج را پر نموده و ريشههاى دندان را در بر مىگيرد . 4 - پولپ : در مركز دندان بافت نرم پولپ قرار دارد كه محتوى عروق و اعصاب است . 5 - رباط پرى دنتال ( دور دندان ) : اين بافتها دندان را به استخوان فك و لثهها متصل مىكنند . 6 - سيمان : يك لايه از بافت سخت كه ريشهها و انتهاى الياف رباط پريردنتال را مىپوشاند . 7 - استخوان فك : حفراتى عميق در استخوان فك كه ريشههاى دندان را در بر مىگيرند . 8 - اعصاب : رباط پرىدنتال ، پولپ و فكها عصبدهى مىشوند . 9 - عروق خونى : اين عروق خونى مواد غذايى را براى بافت پولپ ، استخوان و لثهها فراهم مىكنند . 10 - ريشه : قسمت بلند و نوكتيز دندان كه در استخوان فك قرار مىگيرد . دندانهاى پيشين و نيشها يك ريشه در آسياهاى كوچك ، دو ريشه و آسياهاى بزرگ سه يا چهار ريشه دارند . 11 - گردن : بخشى از دندان كه در ناحيهى لبه لثه كمى باريك مىشود . زير مينا مادهى سختى شبيه عاج قرار دارد كه حفرهى پولپ را احاطه مىكند . اين حفرهى مركزى شامل اعصاب و عروق خونى است كه از راه كانالهاى بسيار باريكى به داخل عاج كشيده شده و عاج را نسبت به گرما و سرما و درد حساس مىكند . حدود دو سوم دندان را ريشه تشكيل مىدهد كه زير لبهى لثه در عمق حفرهاى در فك قرار مىگيرد . هر ريشه به وسيلهى رباطهاى پرىدنتال ( دور دندانى ) كه اطراف ريشه در حفره آن قرار دارد و در هنگام آسياب كردن غذا به صورت بالشتكهايى در اطراف ريشه دندان عمل مىكنند احاطه مىشود . حركت فك تحتانى فك تحتانى در 6 جهت ، طرفين ، بالا و پايين ، جلو و عقب حركت مىكند . اين تحرك براى گاز زدن ، جويدن و خرد كردن غذا ضرورى است . دندانها اشكال و اندازههاى متنوع و متفاوتى دارند كه توانايى نگه داشتن ، بريدن ، پاره كردن و جويدن غذا بهطور مؤثرى ناشى از آنها است . به عنوان مثال براى ايجاد توانايى دندان جهت آسياب كردن ، سطوح جوندهى دندانهاى عقبى فك فوقانى و تحتانى در مقابل هم قرار گرفته و شكل مشابهى نيز دارند . اعمال دندانها به وسيلهى فكهاى فوقانى و تحتانى كنترل مىشوند كه با كمك چهار گروه عضلات قوى ، توانايى محكم بستن دندانها روى يكديگر و ايجاد فشارى بيشتر از Kg / Sq 500 را دارند . تكامل دندانها اولين گروه 20 تايى دندانهاى ما بين 6 ماهگى تا 3 سالگى ظاهر مىشوند . اين دندانهاى اوليه ، موقتى يا شيرى ناميده مىشوند . درحالىكه فك رشد مىكند ، بين 6 تا 21 سالگى گروه 32 تايى دندانهاى دايمى ظاهر مىشوند . هنگامى كه دندانهاى ثانويه جوانه مىزنند ، جايگزين دندانهاى اوليه كه معمولا تا 13 سالگى مىافتند مىشوند . در برخى افراد سومين آسيابها به نام دندان عقل هرگز جوانه نمىزنند .